Dwudziestolecie międzywojenne było dość przewrotnym i dynamicznym okresem w historii Polski. Wydawało by się, że po odzyskaniu niepodległości powinien zapanować spokojny okres odbudowy i jednoczenia państwa, które po latach zaborów miało wreszcie szansę na samodzielne stanowienie o swoich losach. Niestety Polacy nie zaznali wówczas komfortu pracy w spokoju, nie było też zbytnio czasu na świętowanie.


/autor opracowania:  Jan Marek Ka/

Pierwszym problemem był brak rozstrzygnięcia kwestii polskich granic wschodnich w traktacie wersalskim kończącym I wojnę światową, co skutkowało później wojną polsko – bolszewicką. Mieliśmy w Polsce zabójstwo prezydenta, hiperinflację, fale strajków, krwawy przewrót majowy, później wielki kryzys gospodarczy. Polskie kina i przemysł filmowy musiały się  w tej rzeczywistości potrafić odnaleźć  i ustabilizować swoją pozycję.

W 1927 roku zaproponowano Leonardowi Buczkowskiego wyreżyserowanie filmu, który po przewrocie majowym miał ocieplić wizerunek piłsudczyków. Inicjatywa była po stronie warszawskiej Wytwórni Klio-Film, która wraz z poznańską wytwórnią Diana wyprodukowały film „Szaleńcy”. Początkowo zabezpieczenie finansowania filmu miało być po stronie wytwórni z Warszawy, później okazało się, że to głównie mieszkańcy Wielkopolski i Pomorza wyłożyli swoje pieniądze na to przedsięwzięcie.

Według wypróbowanego i stosowanego do dziś schematu, w celu podniesienia atrakcyjności filmu,  wątek wojskowo – patriotyczny wzbogacono o wątek miłosny. Reżyser rozpoczął akcję filmu w roku 1914  wymarszem legionów Piłsudskiego z Krakowa. Kolejne szczegóły poznamy czytając autentyczne recenzje filmu drukowane w polskiej prasie.

Premiera „Szaleńców” miała miejsce 28 sierpnia 1928 w Warszawie, jednocześnie w dwóch kinach.

01 Kurjer Warszawski. R.108, nr 238 s2 Szalency premiera


Już następnego dnia ten sam „Kurjer Warszawski” zamieścił krótką relację po pierwszych seansach:

02Kurjer Warszawski nr 239 29.08.1928 s6 zoom

Film nastrojony na wysoki i szlachetny ton obfituje jednak w rubaszny, młodzieńczy humor… .


03Aleksander Starża jako KazikŹródło zdjęcia Narodowe Archiwum Cyfrowe,  Aktor Aleksander Starża jako Kazik


W miesiąc po premierze również bardzo pozytywną recenzję zamieściło  pismo „Tęcza”:

04 Tęcza 1928.09.29 R.2 Nr39

„[…] W tej długotrwałej i piekielnej symfonji wojennej żołnierz polski wykuwał mozolnie imię ojczyzny, nieistniejącej naówczas na żadnej mapie i niewchodzącej w rachubę żadnych planów strategicznych i dyplomatycznych.[…]”


05 iluzjon fn org pl szalency__u21703_002pr-600x753źródło zdjęcia : http://www.iluzjon.fn.org.pl/

06 szalency__u21703_007pr-600x753źródło zdjęcia : http://www.iluzjon.fn.org.pl/

07 szalency__u21703_001pr3-600x753źródło zdjęcia : http://www.iluzjon.fn.org.pl/


W kilka miesięcy po warszawskiej  premierze, film „Szaleńcy” otrzymał ogromne wyróżnienie międzynarodowe – Grand Prix avec Medaile d’Or na Wszechświatowej Wystawie w Paryżu. O czym informowały ogłoszenia zamieszczane między innymi przez samych producentów filmu w dwutygodniku „Kino – Teatr”:

08 Kino Teatr_ ilustrowany dwutygodnik filmowo-teatralny 1928.10.15Zdjęcie: Kino Teatr – ilustrowany dwutygodnik filmowo-teatralny 1928.10.15.

09 Kino Teatr_ ilustrowany dwutygodnik filmowo-teatralny 1928.11.01Zdjęcie: Kino Teatr – ilustrowany dwutygodnik filmowo-teatralny 1928.11.01


Poznańska premiera miała miejsce dopiero 6 grudnia 1928 roku, czyli ponad trzy miesiące później niż w Warszawie. W największym w Poznaniu teatrze świetlnym ( teraz napisalibyśmy kinie) „Słońce”, które znajdowało się w podwórzu przy placu Wolności 6,  został wprowadzony na wielkopolskie ekrany film „Szaleńcy”.

10 Nowy Kurjer 1928.12.06 R.39 Nr282

„Treścią filmu jest cicha tragedia polskiego dworku jakich tyle było na ziemiach polskich w czasie wojny światowej… Na wezwanie Ojczyzny pierwsi pośpieszyli młodzi chłopcy o sercach gorących tchnących wielką miłością ojczyzny dla których Polska była symbolem najpiękniejszych marzeń młodzieńczych – ziszczeniem wszystkich tęsknot i nadzieji […]”.


W „Kronice miasta Poznania” w numerze 4 z 1981 roku, Małgorzata Hendrykowska omawiając twórczość filmową  w Poznaniu w latach 1918 -1939 , poświęciła również kilka zdań filmowi „Szaleńcy” z cyklu „My, pierwsza brygada”.

11 Kronika Miasta Poznania_ 1981.10_12 R.49 Nr4

12 Kronika Miasta Poznania 1982.0106 R.50 Nr1_2Źródło zdjęcia : „Kronika Miasta Poznania” 1982.0106 R.50 Nr1-2 ,  Małgorzata Hendrykowska „Twórczość filmowa w Poznaniu w latach 1918-1939 film w Poznaniu i Poznań w filmie” – dokończenie.


Dość istotną jest informacja zawarta w ostatnim zdaniu przytoczonego tekstu. W dwudziestą rocznicę wymarszu Pierwszej Kadrowej Legionów Polskich z Krakowa w 1934 roku film doczekał się wznowienia w wersji dźwiękowej. Niestety do czasów współczesnych szczęśliwie przetrwała tylko pierwsza – niema wersja filmu.

12b kino 1971_4Kadr z filmu źródło zdjęcia : „Kino” 1971 nr 4


W XXI wieku „Szaleńcy” żyją dalej swoim życiem. Leonard Buczkowski nie mógł się chyba spodziewać, że po niemal 100 latach od  premiery, znajdą się wciąż okoliczności i chętni do oglądania jego debiutu reżyserskiego. Projekcje filmu uświetniają najróżniejsze uroczystości, zwykle o charakterze patriotycznym. O uroczystej prezentacji filmu w Suchym Lesie pisałem w pierwszej części artykułu. Teraz przypomnę jeszcze jedną okazję, gdy film był wyświetlany w uroczystej oprawie.

13 Uroczyste otwarcie przeglądu WIELKA WOJNA. 100. rocznica _mg_19112-500x333Źródło zdjęcia: http://www.iluzjon.fn.org.pl

14 Uroczyste otwarcie przeglądu WIELKA WOJNA. 100. roc_2Źródło zdjęcia: http://www.iluzjon.fn.org.pl


W 2014 roku obchodzono setną rocznicę wybuchu I wojny światowej. Z tej okazji w warszawskim kinie „Iluzjon” zorganizowano przegląd „Wielka wojna. 100. rocznica.”. 16 listopada dokonano uroczystego otwarcia przeglądu. Jako film otwarcia wybrano właśnie „Szaleńców”, których akcja rozpoczynała się w 1914 roku i obejmowała okres będący tematem przeglądu. Film był muzycznie ilustrowany przez orkiestrę kameralną  imienia Karola Namysłowskiego z Zamościa, dyrygował Rafał Rozmus. W ramach przeglądu wyświetlono 14 filmów polskich i zagranicznych obrazujących działania wojenne na różnych frontach. Patronat nad imprezą sprawowała Filmoteka Narodowa i Muzeum Historii Polski.

 / W kolejnym artykule o filmowych dziejach Biedruska przypomniana zostanie produkcja filmowa  inspirowana twórczością Stefana Żeromskiego. Publikacja wkrótce./


Komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.

Pogoda dla Biedruska
20°
bezchmurnie
wilgotność: 60%
wiatr: 4m/s płn. - płn. wsch.
Max: 20 • Min: 20
Weather from OpenWeatherMap
Przekaż 1 procent na Drużynę Harcerską z Biedruska